Naar aanleiding van hun nieuwe CD 'Lunatico' toerde Gotan Project over de aardbol. In Tangoschool Cuartito Azul had Marieke Timmer een gesprek met een van Gotan's bandoneonisten Victor Hugo Villena, over de motieven achter Gotan, het ontstaan van de nummers en Villena's visie op de toekomst van de tangomuziek.

Door Marieke Timmer, Tangoschool Cuartito Azul, Rotterdam.

Het begin

In de jaren '90 deed een Parijs producers duo, Christoph Müller en Philippe Cohen Solal ervaring op met een project waarin elektronische muziek met Braziliaanse muziek werd gefuseerd en gecombineerd. In diezelfde periode zocht de Argentijnse gitarist Eduardo Makaroff naar manieren om de Argentijnse tango dichter bij de popmuziek te brengen. Eduardo Makaroff ontmoette Philippe Cohen Solal, ze bespraken en onderzochten de muzikale mogelijkheden en zo werd een nieuw Tango Project geboren.
De eerste opnamen waren rond 1999. Nini Flores, de bandoneonist van de eerste cd, maakte verschillende improvisaties op materiaal dat het trio hem liet horen. De uitkomst daarvan werd naar platenmaatschappij Universal gestuurd, die er een succesvolle toekomst in bleek te zien, en zo begon de professionele productie van het Gotan Project.
Gotan Project bestaat uit bovengenoemde drie componisten/producenten en een grote groep (gast)musici. Op de tweede cd spelen bij voorbeeld vier onafhankelijke banoneonisten die allen gespecialiseerd zijn in tangomuziek: Nini Flores, Nestor Marconi, Victor Villena en Juanjo Mosalini.

Het ontstaan van de nummers

Het eerste album bestaat voor een groot deel uit improvisaties en het geluid is sterk beïnvloed door Nini Flores, die eigenlijk als vierde componist van het Gotan Project te beschouwen is. Bij het tweede album is de beroemde tangopianist/arrangeur Gustavo Beytelmann aangetrokken om meer stukken te gaan arrangeren.
Het maken van een nummer begint altijd met een jam in een studio met als uitgangspunt traditioneel orkestgeluid. Uit zo'n jam kiest men elementen waar vervolgens ritmes en effecten omheen georganiseerd worden. Victor vertelt: 'Zo zaten we voor de productie van het tweede album met een aantal tangomusici in de studio, en kregen de opdracht om vier maten te spelen zoals d'Arienzo, daarna vier zoals Pugliese en daarna vier zoals Di Sarli. De gespeelde maten werden vervolgens omgevormd, en nu dienen ze als achtergrondritme van de nummers Mi Confesion en Criminal. Het klinkt als eindproduct heel modern en elektronisch maar het was in beginsel dus puur Pugliese of d'Arienzo-stijl.'
Het milongaritme of Piazzolla stijlritme is ook terug te vinden in de muziek, voornamelijk door de specifieke manier van spelen. Argentijnse folkloremuziek zoals Chacarera en Vidala is ook in nummers verwerkt en sommige stukken worden in 2/2 muziekverdeling in plaats van in 4/4 gespeeld waardoor het een duidelijk 'Pugliese-gevoel' oplevert.
De traditionele tangostructuur is nauwelijks in de nummers terug te vinden, evenals specifieke thema's van tango's, maar beide zijn in zichzelf dan ook niet bepalend voor tango. Wat wel gebruikt wordt is de karakteristieke tango baslijn, veel violen, typische tango effecten, het bandoneongeluid en de specifieke frasering van tango. Deze elementen bepalen de eigenlijke kleur van de muziek van Gotan Project en de herkenbaarheid naar de originele tangomuziek.
Zo ook is Beytelmann in zijn arrangementen alle opgenomen tango-effecten later gaan verrijken door bij voorbeeld het geluid van de strijkers te versterken, waardoor het uiteindelijk een briljanter geluid oplevert. De muziek blijft dicht bij de kern van tango, maar heeft uiteindelijk een meer populair effect.

Dansen op Gotan

Victor vertelt dat vanuit het Gotan Project aan professionele tangodansers is gevraagd om een eenvoudige dans te ontwikkelen die ook in de disco met twee of drie mensen gedanst zou kunnen worden. Maar door de bestaande cultuur van de popmuziek bleek deze vorm niet aan te slaan; tijdens de concerten bleven mensen gewoon dansen op hun eigen manier en de mensen die al tango konden dansen, dansten gewoon tango zoals ze dat kenden.

Tango voor een groter publiek

Het uiteindelijke doel van deze muziek is voor Villena het openen van tango naar een groter publiek. Hij vertelt: 'De tango in zijn traditionele vorm is erg populair, maar niet voor iedereen. Er zijn veel mensen die alleen naar popmuziek luisteren en nooit tango gehoord hebben of willen horen, simpelweg omdat ze het niet kennen of denken dat het iets ouderwets is. Dankzij Gotan Project kunnen deze mensen de schoonheid van de originele tango leren kennen. Het gaat beiden kanten op: er wordt een groter publiek bereikt voor de tango, en traditionele tangomensen ontdekken deze elektronische muziek die tot dan toe misschien ver van hen af stond.' Hij herinnert zich 5 jaar geleden toen hij met Gotan Project in Florence een concert gaf en op dezelfde plaats een week later met het Juan José Mosalini Orquestra. Na het orkestconcert stond er tot zijn verbazing een club mensen buiten om handtekeningen te vragen, wat nogal uitzonderlijk is na een tangoconcert. De groep bestond uit jonge Italianen van rond de 20/25 jaar, die hem vertelde dat ze Gotan Project helemaal te gek vonden, vervolgens tangomuziek hebben leren kennen en nu ook naar alle tangoconcerten gingen. Het was voor Villena hèt bewijs dat dit soort elektronische tangomuziek in verschillende richtingen een goed effect heeft en een positieve ontwikkeling betekent.

De ontwikkeling van de tangomuziek

De nieuwe muziek wordt veel gebruikt in de dansscène; in elke salon waar Victor komt ziet hij er mensen op dansen, of dat nu in Italië, in Argentinië of in Nederland is. Hij vertelt: 'De afgelopen tien jaar is er bij tangodansers een grote evolutie ontstaan, net als bij tangomusici. Twintig jaar geleden waren er maar heel weinig nieuwe dingen naast Piazzolla, dus iedereen probeerde Piazzolla te imiteren of voort te borduren op een heel oude manier, en sinds 10 jaar is dat sterk veranderd. Er zijn overal nieuwe musici en nieuwe dansers, die proberen te spelen of te dansen op een andere en eigen manier.' Hij ziet dit als een goede en belangrijke ontwikkeling, 'mits we proberen de essentie van tango in stand te houden.'
Om tangomuziek te kunnen ontwikkelen vind hij het noodzakelijk om de muzikale roots en de cultuur goed te kennen, en daarna pas op onderzoek te gaan naar een eigen manier. Villena herinnert aan Piazzolla, die de ontwikkeling van tangomuziek een geweldige impuls heeft gegeven, maar ondertussen precies wist hoe hij de verschillende tangostijlen moest spelen. 'Ik hoop dat al die nieuwe groepen en componisten en die nu ontstaan bovenop een goede basiskennis uiteindelijk hun eigen weg zullen gaan, want dat is wat je een artiest met gewicht kan maken. Stijlen kopiëren heeft voor mij geen artistieke betekenis, dat is alleen zinvol voor het leren van de basis. Natuurlijk is het van belang dat er ook mensen zijn die in een bepaalde oude stijl blijven spelen, om ook dat levend te houden, maar voor de evolutie van tangomuziek moeten we onze eigen dingen gaan doen.'

Hij ziet het belang voor de tangomuziek om overal te kunnen openen, bij jazz, bij rock, pop, bij traditionele muziek, klassieke muziek. 'In de toekomst zullen er componisten zijn van elektronische tangomuziek, nieuwe componisten van traditionele tangomuziek, mensen die tango's maken rondom eigentijdse muziek et cetera. Er groeien allerlei interessante lijnen. Als de essentie en de kennis van de muziek blijft is alles mogelijk, en alleen dan wordt het een universele taal.'

Marieke Timmer

Op www.gotanproject.com is een interessant filmpje te bekijken met studiosessies waarin onder ander Gustavo Beytelmann aan het werk te zien is.

Meer info over Victor Villena is te vinden op www.victorvillena.com

Tangodansers beschrijven hun ervaringen bij het concert van Gotan Project, 30 juni, in 'Paradiso', Amsterdam.

Bijdragen van Allard van der Hoek en Marjon Reinders

.

Door Allard van der Hoek

'Lunático', de derde CD van Gotan Project was net uit; eigenlijk iets onverwachts, omdat 'men zei' dat Gotan uit elkaar was... De tweede CD 'inspiración espiración' was al een soort mix met bij elkaar geraapte stukken, en het leek de laatste te zijn. Maar voor nummer 3 hing bij Concerto al een A2-poster bij de ingang en zodra hij uit was, was het, donderdag bij de Tangotalks-oefensalon met René: "Heb jij hem al... wàààt... jij nog niet?"

Deze CD vind ik weer eens heel erg goed; zoals de eerste, en die was überhaupt dè eerste èchte neo-cd, die heel algemeen bekend werd en in tal van commercials terecht kwam; het schijnt dat dit de muziek is, waar iedereen iets mee kan.
Een paar jaar geleden speelden Gotan al op Kop Java in het kader van 'Drum & Rythm' en toen was ik enorm enthousiast.

Dit keer... mmwoah...allemaal heel professioneel; ieder in pak of mooie jurk; alles prima bedacht; mooie projecties; mooie dames, maar alles te gelikt, het leefde niet echt. Zelfs de beats, die op de cd lekker krachtig overkomen, leken flauwer en vager; ik weet niet precies waaraan het lag (Precies andersom was het bij Bajofondo, waar de muziek live juist sterker dan op de cd overkwam). Maar ook het samenspel met het publiek was er eigenlijk niet; weinig emotie, alles klopte, maar ook niet meer dan dat. Vaak hoorde je trouwens een instrument, dat ook op het podium aanwezig was, maar dat werd niet gespeeld en kwam dus van de 2 mixers, zeker ook iets, dat tegen betrokkenheid inwerkt. De 27,50 euro wars het misschien wel waard, maar er bleef een onvoldaan gevoel over.

Ook jammer, dat de entourage matig verzorgd was; voor en na het concert werd niet muziek gedraaid die op het publiek anticipeerde, of ik lig fout en er waren maar heel weinig (neo)tang-ers... zou kunnen. Maar goed voor de sfeer is het zeker niet, als het hele podium (half op de dansvloer) zonodig helemaal omgebouwd wordt voor de dj daarna. Dat geeft je toch de boodschap 'het is over, wegwezen, nu komt iets anders". Even dansen, maar toen was het gewoon over.

Jammer, helaas gaat waarschijnlijk het wereldwijde succes toch ten koste van het 'live'-show; uiterlijk mooi, maar clinisch.

Allard van der Hoek

Marjon Reinders:

Het was heel druk bezocht, extreme rij buiten, met ook veel niet-tangodansers (hoewel je dat niet aan uiterlijk ziet)

Het was stevig aan de prijs - 30 euro per kaartje, maar dat zijn gewone prijzen geloof ik...

Om te dansen was het te volgepakt. Bovendien is Gotan geen echte tangodansmuziek. Je hebt altijd lui die klassiek tango dansen op alles dat in de verte maar aan tango doet denken, of dat nou echt klopt of niet..maar ja, ik ben een kleintje, stond niet vooraan, heb dus niet alles kunnen zien, maar denk dat hier geen tango gedanst werd. Meer 'los', solo, zoals de jongen voor mij die ritmisch van links naar rechts en van rechts naar links door mijn beeld schoof en zo doorging tot in het oneindige (en dat nog tegen de muziek in ook...)

Het publiek bestond, qua leeftijd en kledij, uit 30-plussers schat ik. Het gewone amsterdamse publiek, luchtig gekleed want het was warm, binnen en buiten.

De meeste nummers, ook die van hun nieuwe CD, kende ik al. Het kwam opp mij over, dat ze hun CD 'naspeelden', strak in de electronica, met clipje dat nu op internet staat. Met beelden achter geprojecteerd van Buenos Aires by night, en de argentijnse pampa's.

Met een standje in de hal promootten zij de CD's, verder nauwelijks. Ze maakten sowieso weinig tot geen contact met het publiek. Ik vond het een tamelijk saaie presentatie: alle mannen strak in een wit driedelig pak, een deejay en een veejay achter een barriere, een gitarist met een strohoed op in een soort gardel-lookalike, een strijkje van drie dames op viool in vreselijke lange witte jurken en een man in wit op cello, een pianist, een bandoneonist waar werkelijk geen lachje af kon, zelfs bij slotapplaus niet, en een zangeres (wier stem wij allen van de CD's kennen) in een werkelijk afgrijselijk onflatteuse witte jurk.
Ik vond het een 'gezochte' presentatie - allen heel statisch, staand.

Het repertoire ervaar ik als 'meer van hetzelfde', en áls ze op zoek gaan naar andere invloeden wordt 't 'folklore met een computerdrum eronder'.

Ik vind 't heel prettige muziek, niet zozeer als dansmuziek maar als achtergrond, dat blijft helemaal staan, maar ik vind dat ze daar in het concert weinig aan toevoegden.

Bajofondo in RASA vond ik erg leuk, spannend en speels en Fernandez Fierro idem, maar is dat neotango, of gewoon een zootje ongeregeld dat uiteindelijk gewoon nieuwe klassieke tango speelt?

Gotan zag ik eerder in Tivioli gezien een jaar of vier vijf geleden, geweldig, maar ik had ook nog nooit echt eerder een concert met al die fraaie videowalls gezien.

Het unieke van Gotan Project vind ik de grote vernieuwing van de tango, de doorbraak naar een groter publiek, dat is een grote verdienste. Minder academisch dan Piazzolla, democratischer zeg maar, meer van deze tijd, voor publiek van nu, uitgaanspubliek, veel nieuwe luisteraars en vandaaruit dansers. Maar dit is natuurlijk geen muziek om nog klassieke tango op te dansen.

Videoprojecties bij tangoconcerten zijn inmiddels ook al weer gewoon geworden...

Ik heb t niet gezien dat het orkest zelf lol had in het concert. Hoogstens bij te laatste nummer!

Goed dat mijn liefste mee was. Met hem kan ik heerlijk dansen, lekker knus. Tango danst hij niet, maar dat kon daar ook absoluut niet. Jammer dat we meteen na afloop terug moesten wegens een kind met koortsaanval thuis.

Bij een volgend concert zou ik er niet hoognodig naartoe moeten, omdat ik ze 'live' juist weinig inspirerend vond. Een volgende CD zou ik eerst willen afluisteren, en niet ongehoord aanschaffen, want als 't meer van hetzelfde is, hoef ik even niet.

Marjon Reinders (gestelde vragen beantwoordend).